Tadeuszak Helena (1909–1982), nauczycielka, działaczka harcerska.
Ur. 4 IV w Habinghorst w Nadrenii-Westfalii, była córką emigrantów z Wielkopolski Jana Tadeuszaka, kupca, potem naczelnika gniazda Tow. Gimnastycznego «Sokół» i radnego w Kościanie, oraz Pelagii z Witkowskich. Miała siedmioro rodzeństwa, m.in. Helenę, Floriana, Mariana, Zygmunta, Kazimierę (ur. 1922), zamężną Ruszkiewicz, i Henryka (ur. 1923).
T. przybyła z rodziną do niepodległej Polski i zamieszkała w Kościanie, gdzie uczęszczała do Gimnazjum Żeńskiego im. Marii Konopnickiej. W r. 1925 wstąpiła do harcerstwa; w r.n. pełniła funkcję przybocznej w lokalnej II Drużynie Harcerek im. Konopnickiej, a ok. r. 1928 utworzyła i prowadziła pierwszą w mieście gromadę zuchową. Ukończyła kurs dla drużynowych zuchowych, organizowany przez Główną Kwaterę ZHP. Po zdaniu w r. 1928 z wyróżnieniem matury podjęła studia na Wydz. Matematyczno-Przyrodniczym Uniw. Pozn. Równocześnie, od października 1929, uczęszczała na kurs uproszczony w uniwersyteckim Studium Wychowania Fizycznego, który ukończyła w r. 1932, uzyskując prawo nauczania wychowania fizycznego na okres dwóch lat. Od r. 1929 była prezesem Koła Starszoharcerskiego im. Krzysztofa Żegockiego w Kościanie, od r.n. także hufcową (komendantką) Hufca Harcerek tamże. Dn. 23 III 1932 została podharcmistrzem i do r. 1934 kierowała referatami zuchowym i wychowania fizycznego Komendy Wielkopolskiej Chorągwi Harcerek. Od 1 XII 1932 pracowała jako nauczycielka «ćwiczeń cielesnych» i matematyki oraz opiekowała się kołem PCK w Państw. Gimnazjum (Gimnazjum i Liceum) im. św. Stanisława Kostki w Kościanie. Po uzyskaniu w r. 1934 absolutorium z matematyki i zdaniu 30 X t.r. eksternistycznie egzaminu z «ćwiczeń cielesnych» przed Państw. Komisją Egzaminacyjną Centralnego Inst. Wychowania Fizycznego w Warszawie otrzymała 14 V 1936 dyplom nauczyciela szkół średnich. Na Jubileuszowym Zlocie Harcerstwa Polskiego w r. 1935 w Spale odpowiadała za zajęcia sportowe. Kierowała Wydz. Starszoharcerskim Komendy Wielkopolskiej Chorągwi Harcerek.
We wrześniu 1939, po wybuchu drugiej wojny światowej, T. organizowała w Kościanie w ramach Pogotowia Wojennego Harcerek pomoc dla wojska i administracji, a gdy miasto zajęli Niemcy, pomagała wysiedleńcom. Niebawem wyjechała do rodziny w Kazimierzy Wielkiej w Generalnym Gubernatorstwie. Uczestniczyła tam w tajnym nauczaniu na poziomie podstawowym i średnim, a legalnie pracowała jako tłumaczka w urzędzie nadkomisarza żandarmerii (Landskomisariat). Była wiceprzewodniczącą lokalnego oddz. Rady Głównej Opiekuńczej. Z okresu okupacji niemieckiej napisała relację pt. Działalność w okresie okupacji 1939–1945 (mszp. w Arch. Regionalnej Izby Pamiątek Oświat. w P., zespół IV sygn. A2 – 27).
Po wyparciu Niemców z Wielkopolski T. wróciła 5 III 1945 do Kościana, gdzie kontynuowała pracę jako nauczycielka i zastępca dyrektora Gimnazjum i Liceum im. św. Stanisława Kostki. Z młodzieżą organizowała zbieranie darów dla mieszkańców ośrodka dla ociemniałych w Głuchowie (pow. kościański) oraz rannych żołnierzy przebywających w kościańskim szpitalu. W l. 1945–9 pełniła funkcję hufcowej Hufca Harcerek w Kościanie i równocześnie w l. 1947–9 zastępcy komendantki Chorągwi Wielkopolskiej Harcerek; w r. 1949 kierowała Wydz. Pracy jej Komendy. Z chwilą rozwiązania ZHP w r. 1950 zawiesiła służbę instruktorską. Na własną prośbę przeniosła się 1 IX 1949 do Państw. Szkoły Ogólnokształcącej w Krotoszynie, a 1 IX 1951 do Liceum Ogólnokształcącego Tow. Przyjaciół Dzieci nr VII (od r. 1956 VII Liceum Ogólnokształcące im. Dąbrówki) w Poznaniu. Dn. 8 XI 1952 uzyskała magisterium z filozofii w zakresie matematyki na Wydz. Matematyki, Fizyki i Chemii Uniw. Pozn. na podstawie pracy Główne własności niezmienników i współzmienników równań trzeciego i czwartego stopnia, napisanej pod kierunkiem Zdzisława Krygowskiego. Pracowała w Radzie Postępu Pedagogicznego, a także współtworzyła programy rozszerzone z matematyki oraz klasy profilowane.
Po przełomie politycznym 1956 r. wznowiła T. działalność w odradzającym się harcerstwie; współorganizowała w r.n. w VII Liceum Ogólnokształcącym VI Drużynę Harcerek im. Anieli Tułodzieckiej oraz była do r. 1958 pierwszym zastępcą komendanta Chorągwi Wielkopolskiej Harcerstwa i członkiem jej Komisji Weryfikacyjnej. Ze względu na presję polityczną na ZHP ponownie w r. 1960 zawiesiła czynną służbę instruktorską, ale nie zerwała kontaktów ze środowiskiem harcerskim, m.in. opiekowała się starszymi harcerkami i byłymi członkiniami tajnej drużyny harcerskiej «Mury», powstałej w niemieckim obozie koncentracyjnym w Ravensbrück. W r. akad. 1968/9 była wykładowcą w Katedrze Statystyki Wydz. Ogólno-Ekonomicznego, a od r. akad. 1969/70 prowadziła zajęcia zlecone w powołanym wówczas Zakł. Matematyki Inst. Statystyki i Ekonometrii (od r. 1973 Inst. Cybernetyki Ekonomicznej) Wyższej Szkoły Ekonomicznej (od r. 1974 Akad. Ekon.) w Poznaniu. Dn. 1 IX 1974 przeszła na emeryturę, ale pracę w Akad. Ekon. kontynuowała do 31 XII 1981. Była zastępcą przewodniczącego Komisji Historycznej Chorągwi Wielkopolskiej ZHP i przewodniczącą komitetu organizacyjnego Ogólnopolskiego Zjazdu Harcerek Konspiracyjnej Drużyny «Mury» (7–9 IV 1975 w Poznaniu). W r. 1977 została harcmistrzem Polski Ludowej. Zmarła 16 II 1982 w Poznaniu, została pochowana 20 II na cmentarzu komunalnym Miłostowo. Była odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi (1958) i Krzyżem «Za zasługi dla ZHP» (1975) oraz Medalem KEN (1972).
T. nie założyła rodziny.
Fot. w Mater. Red. PSB; – Jarzembowski K., Kuprianowicz L., Harcmistrzynie i harcmistrze Związku Harcerstwa Polskiego mianowani w latach 1920–1949, Kr. 2006; Puchała S., Poczet harcmistrzyń i harcmistrzów, W. 2014 II; Wojtczak Z., Słownik biograficzny absolwentów kościańskiego Gimnazjum i Liceum z lat 1923–1960, Kościan 2000 II; – Białkiewicz F., Gimnazjum i liceum w Pińczowie w okresie okupacji (1939–1945), w: Pińczów i jego szkoły w dziejach, W.–Kr. 1979 s. 181; Grot Z., Gaj J., Zarys dziejów kultury fizycznej w Wielkopolsce, W.–P. 1973; Julkowska V., Prof. Helena Tadeuszak 1909–1982, Kościan 2014; Kronika Uniwersytetu Poznańskiego za lata akademickie 1945–1954/55, P. 1958; Potok R., Jankowska K., 100 lat Kościańskiego Harcerstwa. Zarys dziejów 1912–2012, Kościan 2013 (fot.); – Mury. Harcerska konspiracyjna drużyna w Ravensbrück. Wspomnienia, Kat. 1986; Rocznik Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Poznaniu, r. 1968/69, P. 1972 s. 95; toż za r. 1969/70, P. 1973 s. 160; toż za r. 1970/1, P. 1977 s. 87; toż za r. 1971/2, P. 1978 s. 113; toż za r. 1972/3, P. 1978 s. 104; Sprawozdanie Okręgu Wielkopolskiego Związku Harcerstwa Polskiego za rok 1928, P. (b.r.w.) s. 29; toż za r. 1929, P. (b.r.w.) s. 32–3; toż za r. 1930, P. (b.r.w.) s. 21; toż za r. 1932, P. (b.r.w.) s. 38–9, 47, 49; toż za r. 1933, P. (b.r.w.) s. 30, 44, 46; toż za r. 1934, P. (b.r.w.) s. 40; toż za r. 1937, P. (b.r.w.) s. 38, 40; toż za r. 1938, P. (b.r.w.) s. 42–3, 46; Zjazd Koleżeński w 150-lecie „Dąbrówki” 1830–1980, P. 1981 s. 42; – „Harcerstwo” 1995 nr 9; „Kron. M. Poznania” 1983 nr 1 s. 104–5 (fot., nekrolog); „Kron. Wpol.” 2001 nr 2 s. 148; „Mater. – Inform. – Spraw. Regionalnej Izby Pamiątek Oświat.” 1989 z. 6 s. 62–5; „Nurt” 1970 nr 12 s. 9; – Arch. Kom. Hist. Chorągwi Pozn. ZHP w P.: Dział 7/6/28; Arch. UAM: sygn. AUAM 103a/T/8, AUAM 103c/2347, AUAM 228/5853; – Informacje siostry, Kazimiery Ruszkiewicz z Kościana.
Zbigniew Pilarczyk